تفسير : آيا عالمان و جاهلان يكسانند ؟ ! در آيات گذشته سخن از توحيد استدلالى و معرفت پروردگار از طريق مطالعه آيات عظمت او در آفاق و انفس بود ، آيات مورد بحث نخست از توحيد فطرى سخن به ميان مىآورد و روشن مىسازد آنچه را كه انسان از طريق عقل و خرد و مطالعه نظام آفرينش درك مىكند به صورت فطرى در اعماق جانش وجود دارد كه در تجليگاه مشكلات ، و طوفانهاى حوادث ، خود را نشان مىدهد ، ولى اين انسان فراموشكار وقتى طوفان حوادث فرو نشست دوباره گرفتار غفلت و غرور مىشود . مىفرمايد : « هنگامى كه انسان را زيانى رسد ( نور توحيد در قلبش درخشيدن مىگيرد ) پروردگار خود را مىخواند در حالى كه به سوى او باز مىگردد و از گناه و غفلت خود پشيمان است » ( * ( وَإِذا مَسَّ الإِنْسانَ ضُرٌّ دَعا رَبَّه مُنِيباً إِلَيْه ) * ) . اما هنگامى كه خدا نعمتى از خودش به او عطا كند گرفتاريهاى گذشته را كه به خاطر آن دست به دامن لطف الهى زده بود به فراموشى مىسپارد « ( * ( ثُمَّ إِذا خَوَّلَه نِعْمَةً مِنْه نَسِيَ ما كانَ يَدْعُوا إِلَيْه مِنْ قَبْلُ ) * ) ( 1 ) . « براى خداوند شبيهان و شريكانى درست مىكند ، و به پرستش آنها برمىخيزد ، تا علاوه بر گمراهى خويش مردم را نيز از راه خدا منحرف سازد »

--> ( 1 ) در اينكه « ما » در جمله « * ( نَسِيَ ما كانَ يَدْعُوا إِلَيْه ) * » چه معنى مىدهد ؟ در ميان مفسران مورد گفتگو است جمعى معتقدند « ماء موصوله » است ، و اشاره به « ضر » مىباشد ( اين معنى از همه معانى مناسبتر به نظر مىرسد ، و در بالا همان را انتخاب كرده‌ايم ) و بعضى به معنى « اللَّه » مىدانند ، بعضى نيز آن را « ما مصدريه » و به معنى « دعاء » گرفته‌اند ، دقت در آيه 12 - يونس ( * ( وَإِذا مَسَّ الإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِه أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْه ضُرَّه مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّه ) * ) شاهد گويايى بر معنى اول است .